Księgozbiór Stanisława Wyspiańskiego

Księgozbiór Stanisława Wyspiańskiego nie zachował się w całości i nie ma źródeł, pozwalających ustalić jego pełny skład. Znamy obecnie w miarę dokładnie jedynie zawartość biblioteki z 1910 roku, wg spisu po przekazaniu jej Muzeum Narodowemu w Krakowie. Jak rozwijał się księgozbiór w trakcie życia artysty? Przeanalizujmy księgozbioru pod kątem tematycznym, dowiedzmy się jakim był czytelnikiem i dlaczego wyrywał kartki z książek.

Referat na przygotowany na zajęcia 
Bibliofilskie Kolekcje i Muzea Książki
prowadzone przez prof. Janusza Tondela.

Olivia Sara Granatowski,
Toruń 2013

 

Rozwój księgozbioru

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 roku w Krakowie jako pierwszy syn Franciszka Wyspiańskiego i Marii z domu Rogowskich. Ojciec był artystą rzeźbiarzem i przyjaźnił się z Janem Matejką i Władysławem Łuszczkiewiczem. Po śmierci matki, 7-letnim Stanisławem zajęła się z początku siostra ojca Albina Wyspiańska, a następnie bezdzietne wujostwo Kazimierz i Joanna Stankiewicz, którzy uznawani za ludzi wysokiej kultury także przyjaźnili się z takimi sławami jak Jan Matejko, Józef Szujski, Władysław Łuszczkiewicz, czy Karol Estreicher. Wujostwo miało duży wpływ na rozwój intelektualny i pogłębienie patriotycznych uczuć Wyspiańskiego. Kazimierz Stankiewicz posiadał dużą bibliotekę zaopatrzoną w naukowe publikacje z historii, w szczególności dotyczące historii Polski, oraz dzieła z polskiej i obcej literatury pięknej, a zwłaszcza Mickiewicza, Słowackiego, Dantego, Goethego i Schillera. Za przykładem wujka, intelektualisty i kolekcjonera książek, młody Wyspiańskiego uczył się od małego doceniać znaczenie i rolę książki jako czynnika decydującego o postępie kultury.

Kilka książek ze zbiorów wuja trafiło prawdopodobnie ok. 1900 do biblioteki Wyspiańskiego. Na pięciu woluminach w Muzeum zachowały się znaki własnościowe Stankiewicza:

  • Thesby de Belcoura Dziennik oficera francuzkiego w służbie konfederacyi barskiej (Lwów 1886),
  • Józef Ignacy Kraszewski Z roku 1869 rachunki (Poznań 1870)
  • Franciszek Wiesiołowski Pamiętnik z r. 1845-1846 (Lwów 1868)
  • Bohdan Zaleskiego Poezija (Poznań 1841)
  • Słownik francusko-polski.

Stanisław przez osiem lat kształcił się w polskim gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie dużą wagę przywiązywano do historii Polski i historii literatury polskiej. W 1887 roku po maturze zapisał się na wydział filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w latach 1887-1890 i 1896-1897 uczęszczał na wykłady z historii, historii sztuki i literatury, a także rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.

  • Rozprawa Mariana Sokołowskiego Hans Sues von Kulmbaach, jego w obrazy w Krakowie i jego mistrz Jacopo dei Barbari, z. ¾, t. 2

W roku 1890 artysta wyjechał w zagraniczną podróż po Europie, odwiedzając Włochy, Szwajcarię, Francję, Niemcy i Czechy. Czterokrotniekrotnie pojawiał się w Paryżu, gdzie rozpoczął nauki w prywatnej szkole sztuk pięknych Academie Colarrosi. Zainteresował się także teatrem, zwłaszcza spektaklami operowymi francuskich klasyków, ale także tragedią antyczna i dramatami Szekspira, tworząc swoje pierwsze próby dramatów.

  • Przewodnik Baedekera Paris et ses environs (Leipzig 1889) – nadesłany przez Tadeusza Stryjeńskiego (powiernik i doradca w pierwszej zagranicznej wyprawie),
  • Katalog der mittelalterischen Sammlung zu Basel (Basel 1888),
  • Theodor Gsell Fels Mittel-Italien (Leipzig 1886) i Unter-Italien und Sizilien (Leipzig 1889),

W sierpniu 1894 roku Wyspiański wyjeżdżał z Paryża z przekonaniem, że wkrótce tam powróci. Nie otrzymał już stypendium, w związku z czym powrót do Paryża stał się nie możliwy. Wysłał do Paryża listy z prośbą o zwrot książek. Nie odnosiły one widocznie większego skutku, a część książek zaginęła. O pomoc zwrócił się do Henryka Opieńskiego. Posłał mu nawet pieniądze na koszty przesyłki, wyliczył osoby, u których miał się upomnieć o książki.

  • Henryk Ibsena Keiser und Galiläer, Die Komödie der Liebe, Nora, Nordische Heerfahrt, Ein Volksfeind, Frau Inger auf Östrot,
  • Björnstjerne Björnson Das neue System
  • Gerhart Hauptmanna Das Friedensfest, Die Weber (tylko te zachowane w Muzeum)
  • Journal Goncourtów
  • Balzac Un dėbut dans la vie

Henryk Opieński miał dla Wyspiańskiego zakupić w Paryżu kilka ksiażek z literatury pięknej (brak w muzeum).

  • Powieści d’Annunzia tł. na jęz. francuski Le triomphe de la mort, La volupté
  • utwory Barrèsa Du sang, de la volupté, de la mort, de l’amour, Trois station de psychothérapie, L’ennemi des lois
  • utwory Maeterlicka L’ornement des noces spirituelles de Ruysbrock l’Admirable, Les Serres chaudes

O kupno książek w Paryżu Wyspiański prosił także Lucjana Rydla i to w konkretnej księgarni pod Odeonem Flammariona, gdzie prawdopodobnie w trakcie swojego pobytu też kupował książki.

Wyspiański gromadził przede wszystkim książki przydatne mu w pracy twórczej, zarówno literackiej, jak i plastycznej. Biblioteka stanowiła dla niego warsztat pracy. Nowy zamysł twórczy skłaniał do poszukiwania literatury, na podstawie której mógł rozszerzyć i pogłębić wiedzę o zagadnieniach stanowiących temat zamierzonego utworu. W bibliotece Wyspiańskiego oprócz tych dzieł, które inspirowały jego prace, znalazły się też efekty owej pracy.

  • Iliada z 11 rysunkami z tł. Juliusza Słowackiego (5 egzemplarzy)
  • Wybór pism. Jubileuszowe wydanie ludowe. Marii Konopnickiej (Kraków 1902)
  • Akropolis (Kraków 1904),
  • Bolesław Śmiały (Kraków 1903),
  • Powrót Odysa (Kraków 1907),
  • Skałka (Kraków 1907),
  • Warszawianka, wyd. 4 (Kraków 1903) + tł. na jęz. rosyjski (Moskwa 1906)
  • parafraza Cyda Corneille
  • 5 odbitek artykułu Dawna polichromia Kościoła św. Krzyża, „Rocznik Krakowski” (Kraków 1901) i wyd. 2 Protesilasa i Laodamii (Kraków 1901)
  • utwór Wyspiańskiego w Epitaphium Ignacego Maciejowskiego Sewera (Kraków 1902)

Książki dostawały się do biblioteki Wyspiańskiego różnymi drogami, najczęściej za pośrednictwem krakowskich księgarń. Nawiązał kontakt z księgarnią Spółki Wydawniczej Polskiej, gdzie w latach 1899-1900 znajdował się skład główny jego utworów. Dzięki kontaktom z tą księgarnią wzbogacił swą bibliotekę co najmniej 94 tytuły.

W 1901 roku skład główny swoich utworów Wyspiański przeniósł do fili firmy Gebethner & Wolff, w wyniku umowy z Drukarnią Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ogółem w bibliotece Wyspiańskiego znajduje się 25 książek wydanych lub będących w składzie w księgarni tej firmy. Liczby oczywiście nie są dokładne. Księgarnia Gebethner i Spółki pośredniczyła także w sprowadzaniu dla Wyspiańskiego książek z zagranicy.

Innymi księgarniami w których Wyspiański zaopatrywał się w książki były Księgarnia Katolicka Władysława Miłkowskiego, ksiegarnia D. E. Friedleina, księgarnia Władysława Gubrynowicza we Lwowie i księgarnia Jana Fiszera. Usługi antykwariatów Leiba Igla, prawdopodobnie krakowska filia.

W zbiorach pojawiają się także obce proweniencje: pieczątki, ekslibrisy, podpisy.

  • Walerian Kalinka Jenerał Dezydery Chałapowski (Poznań 1885) – oznaczone pieczatką w kształcie splecionych liter „M” i „ Z”
  • Stanisław Kaczkowski Wiadomości o konfederacyi barskiej (Poznań 1843) oraz Oskar Kolberg Lud, seria 5. Krakowskie, cz. 1 (Kraków 1871) – pieczatka Alfreda Młockiego
  • Aleksander Przezdziecki Paweł z Przemankowa (Warszawa 1851) – pieczątka „Księgozbiór Krzyżanowskich z Czerpowwodach”
  • Kalimach O królu Władysławie czyli klęsce warneńskiej (Warszawa 1854) i L. B. Proyard Histoire de Stanislas 1er roi de Pologne, duc de Lorraine et de Bar (Paris 1819) – ekslibris znanego bibliofila Władysława Górskiego
  • Maciej Moraczewski Zamek krzyżacki w Malborku dziś a przed pięciuset laty (Lwów 1882) – podpis Wyspiańskiego, Franciszki Moraczewskiej, pieczątka „Biblioraka Moraczewskich” i dedykacja od Andrzeja Moraczewskiego we Lwowie w 1894 dla Wyspiańskiego
  • Bayreuth oraz Alexa Brauna Das Prinzregenten-Theater in Műnchen (Műnchen 1901) – należały do Bolesława Raczyńskiego

Wiele pozycji z księgozbioru ma na okładkach wydrukowane spisy książek. Była to wówczas często spotykana forma reklamy. Wyspiański zakreślał, podkreślał i zaznaczał interesujące go pozycje. Czynił do kredką czerwoną, niebieską, atramentem lub ołówkiem. Zachowały się 34 książki z zakreśleniami łącznie 147 tytułów, z czego 16 jest obecnie w księgozbiorze Wyspiańskiego. Zakreślone tytuły to prace przeważnie z dziedziny historii i historii sztuki.

Wyspiański umieszczał na niektórych kupowanych przez siebie książkach daty ich nabycia, zachowało się takich książek 196.

Nie wszystkie książki pochodziły z zakupy, część zbioru otrzymał gratis z dedykacjami od znajomych, od instytucji i organizacji, z którymi był związany, np. przykład Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.

  • Wincenty Wdowiszewski Sprawozdanie o sposobnie czynienia miast (Kraków 1904) – pomoc dla radnego miejskiego
  • A. Wróblewskiego Sodalis Marianus Bł. Andrzej Bobola (Lwów 1907) – od księdza Jana Pawelskiego
  • C. Täubner DieBerner Hochalpen (Zűrich 1906) – od Jerzego Żuławskiego

Konstanty Srokowski tak opisał bibliotekę Wyspiańskiego w domu w Węgorzcach:

Wzdłuż węższych ścian dwie półki z książkami. Popełniam właściwą memu fachowi niedyskrecję i przepatruje nagłówki. Przeważa historia polska i dzieła traktujące o sztuce. Niektóre książki pozakładane papierkami lub nawet pootwierane. Snadź właściciel pamięta o nich ciągle. Są to przeważnie stare dzieła historyczne, kroniki, pamiętniki w oryginalnych, naukowych wydaniach.

Wyspiański chorował przez wiele lat i zmarł na nieuleczalną wówczas kiłę.

Pogrzeb Wyspiańskiego w Krakowie w 1907 stał się manifestacją narodową. Pochowany został w Krypcie Zasłużonych na Skałce.

 

Tematyka zainteresowań

Do tematów, które raz go zainteresowały, Wyspiański często powracał, co wynikało z chęci dotarcia do istoty pasjonującego zjawiska.

W bibliotece Wyspiańskiego odnajdujemy wiele takich książek, które bądź inspirowały jego twórczość, bądź też mogły mu być pomocne w poznaniu realiów życia i działalności bohaterów jego utworów. Relacje te są najbardziej widoczne między dziełami poświęconymi powstaniu listopadowemu i Wielkiej Emigracji a czterema jego dramatami: Nocą listopadową, Warszawianka, Lelewelem i Legionów. Książki związane z tą tematyką stanowią 1/5 wszystkich dzieł poświęconych historii Polski, a przeważają wśród nich pamiętniki uczestników powstania i czołowych postaci Wielkiej Emigracji.

  • Pamiętniki generałów: Jakuba Lewińskiego, Kazimierza Małachowskiego, Ignacego Prądzyńskiego, oraz oficerów: Ignacego Kruszewskiego, Józefa Paszkowskiego, Karola Różyckiego Stanicława Barzykowskiego.
  • Xięga pamietakowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830 zawierająca spis imienny dowódców i sztabs-oficerów tudzież oficerów, podoficerów i żołnierzy armii polskiej w tymże roku krzyżem wojskowym „Virtuti Militari” ozdobionych (Lwów 1881)
  • prace wybitnych zmartwychwstańców: Aleksandra Jełowickiego, Hieronima kajsiewicza
  • publikacje Pawła Smolikowskiego, Stanisława Tarnowskiego i Edmunda Calliera
  • wspomnienia sekretarzea Andrzeja Towiańskiego – Karola Baykowskiego
  • prace o Towińskim: Kilka aktów i dokumentów odnoszących się do działalności Andrzeja Towińskiego (Rzym 1898-1899) i Feliksa Różańskiego Andrzej Towiański jego cele polityczne i socyalna religia (Poznań 1882)
  • Lubomir Gadon Emigacja polska (Kraków 1901-1902)

Biblioteka to dla Stanisława Wyspiańskiego, poety i malarza, warsztat pracy. Ale oprócz tego jest ona także wykładnią jego zainteresowań. Główne grupy tematyczne, jakie można wyróżnić wśród tworzących ją książek: historia, historia sztuki, historia kultury i sztuki starożytnej, odpowiadają zagadnieniom, które pojawiają się w lekturze Wyspiańskiego od najmłodszych lat. Nieprzypadkowo najwięcej jest w jego bibliotece dzieł o treści historycznej. Powieści historyczne należały do ulubionych lektur artysty już w dzieciństwie. Wychowany był w kulcie tradycji i pamiątek historycznych. Książki w dziale historycznym są w bibliotece Wyspiańskiego, w porównaniu z innymi działami tematycznymi, gromadzone najbardziej systematycznie. Odnajdujemy tu szereg źródeł i opracowań reprezentujących kolejne etapy w rozwoju historiografii polskiej i różne jej orientacje.

  • kroniki, roczniki róż ego rodzaju dokumenty, miał Wyspiański zebrane w dwóch pierwszych tomach Monumenta Poloniae Historica, opracowanych przez Augusta Bielowskiego. Są tu zamieszczone kroniki podstawowe dla badań nad historią Polski wieków średnich: Galla Anonima, Wincentego Kadłubka, Mierzwy, Janka z Czarnkowa.
  • Jan Długosz Żywot świetego Stanisława biskupa krakowskiego… (Kraków 1865)
  • Kalimach O królu Władysławie czyli klęsce warneńskiej (Warszawa 1854)
  • Marcin Kromer Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et Republica regni Polonici (Kraków 1901)
  • Decjusz De Sigimundi regis temporibus liber. 1521 (Kraków 1901)
  • Bernard Wapowski Kronika (Wilno 1847-48)
  • Joachim Bielski Dalszy ciąg Kroniki polskiej, zawierającej dzieje od 1587 do 1598 r. (Warszawa 1851)
  • Paweł Piasecki Kronika (Kraków 1870)
  • Wespacjan Kochowski Roczników Polski Klimakter IV obejmujący dzieje Polski pod panowaniem króla Michała (przekład z łaciny w 1853 -wersja skrócona)
  • Adam Naruszewicz Historya Jana Karola Chodkiewicza… (Warszawa 1805)
  • Joachim Lelewel Dzieje i rzeczy jej. Tom 6. Panowanie króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego obejmujące trzydziestolecie usilności narodu podźwignięcia się, ocalenia bytu i niepodległości (Poznań 1888)

W bibliotece Wyspiańskiego znajdują się prace przedstawicieli zarówno krakowskiej jak i warszawskiej szkoły, chociaż nie ich standardowe dzieła.

  • Józef Szujski Dzieje Polski podług ostatnich badań spisane (Lwów 1862-1866)
  • Józef Szujski Opowiadania i roztrząsania (Kraków 1885-1886)
  • Józef Szujski i Franciszek Piekosiński Stary Kraków (Kraków 1901)
  • Walerian Kalinka Jenerał Dezydery Chałapowski (Poznań 1885)
  • Stefan Buszczyński Obrona spotwarzonego Narodu (Kraków 1894) – kartki rozciete tylko w tym miejscu, gdzie autor ostro krytukuje poglądy historyków szkoły krakowskiej i stronnictwa stańczyków.
  • Władysław Smoleński Pisma historyczne t.1 (Kraków 1901)
  • Tadeusz Korzona Dola i niedola Jana Sobieskiego 1629-1674 (Kraków 1898)
  • Adolf Pawiński Młode lata Zygmunta Starego (Warszawa 1893)
  • Wacław Sobieski Trynuna ludu szlacheckiego (Warszawa 1905)
  • Szymon Askenazy Książę Józef poniatowski 1763-1813 (Warszawa 1905)
  • Oswald Balzer O następstie tronu w Polsce (Kraków 1897)
  • Oswald Balzer Reformy społeczne i polityczne Konstytucyi 3-go Maja (Kraków 1901)
  • Ludwik Kubala Szkice historyczne (Warszawa 1901)

Drugą po dziełach historycznych dużą grupę tematyczną w zbiorze tworzą książki poświęcone historii sztuki. Większość prac poświęconych sztuce polskiej dot. sztuki Krakowa i jego najbliższych okolic oraz artystów tu tworzących.

  • Ambroży Grabowski Skrabniczka naszej archeologji obejmująca średniowiekowe pomniki wojennego budownictwa Polaków, wiadomości do dziejów sztuki pięknych w Polsce oraz wspomnienia z naszej przeszłości itp. (Lipsk 1854)
  • Józef Łepkowski Z przeszłości. Szkice i obrazy (Kraków 1862)
  • Stanisław Tomkowicz Wawel. Zbudowania Wawelu i ich dzieje. Cz. 1 (Kraków 1907)
  • Jerzy Mycielski Sto lat dziejów malarstwa w Polsce 1760-1860 (Kraków 1902) i Cztery portrety Oświęcimów w Kościele oo.Franciszkanów w Krośnie (Kraków 1903)
  • Emanuel Świeykowski Monografia Dukli (Kraków 1903)

Tematyka książek z dziedziny historii sztuki obcej porywa się w zasadzie z kierunkami zainteresowań Wyspiańskiego z okresu studiów na Uniwersytecie. Przeważają tu monografie artystów, głównie epoki renesansu, również tych, których twórczość studiował w Gabinecie Historii Sztuki m.in. Rafaela, Michała Anioła, a z ówczesnych artystów Augusta Rodina, Hansa Thomapisza Fritza von Ostini, Petera von Corneliusa, Constantin Meunier.

Interesująco prezentuje się w bibliotece Wyspiańskiego zbiór czasopism artystyczno-literackich.

  • Kilka numerów paryskiego miesięcznik „Sztuka”
  • pierwsze polskie pismo poświęcone architekturze „Architekt”
  • „Ver Sacrum”, organ wiedeńskiej „Secesji”, ekskluzywne pismo

Po książkach z dziedziny historii i historii sztuki następny dający się wyodrębnić dział tworzą publikacje z dziedziny literatury pięknej i historii literatury.

  • Dzieła Szekspira : Hamlet
  • Dzieła Pierre’a Corneille’a : Horacjuszy, Cynny
  • Dzieła Jean Baptiste Racine : Atalia, Estera, Ifigenia w Aulidzie. Mitrydata
  • utwory tragików greckich: Antygona Sofoklesa (Brody 1902), Cyklop Eurypidesa (Lwów 1902)

Z polskiej literatury pięknej szczególnym uznaniem darzył Wyspiański twórczość Adama Mickiewicza. Joanna Stankiewiczowa twierdziła, że Staś jest opętany przez Mickiewicza. Mimo to w księgozbiorze nie ma wielu książek Mickiewicza, a jeszcze skromniej reprezentowana jest twórczość Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego. W zbiorze znajdują się także utwory Cypriana Kamila Norwida, która wówczas nie był jeszcze ceniony. Z autorów powieści znaleźć można jedynie Henryka Sienkiewicza z Ogniem i Mieczem, Pan Wołodyjowski, Chłopi Władysława St. Reymonta i Echa leśne Stefana Żeromskiego.

Dramaty autorstwa Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Leopolda Staffa, Lucjana Rydla i Adolfa Nowaczyńskiego. Wyspiański posiadał także kilka utworów Jana Kasprowicza, choć miał do nich krytyczny stosunek, a samego Kasprowicza nie darzył sympatią.

W księgozbiorach Wyspiańskiego mamy także listę prac o Wyspiańskim, do których artysta podchodził bardzo poważnie, chcąc poznać krytyczne oceny na temat swojej twórczości.

Wyspiański czytelnikiem

Księgozbiór Wyspiańskiego daje nam odpowiedź nie tylko na pytanie, co czytał Wyspiański, ale także jak czytał, pozwalając określić jego stosunek do książek. To zagadnienie było niejednokrotnie przedmiotem wspomnień osób pozostających z nim w przyjaźni. Określają one Wyspiańskiego jego czytelnika niezwykle wrażliwego, emocjonalnie nastawionego do lektury.

Charakterystyczne jest tu wydarzenie opisywane przez Adama Grzymałę-Siedleckiego. Spotkał on kiedyś wcześnie rano Wyspiańskiego siedzącego samotnie na Plantach. Poeta był wyraźnie czymś poruszony. Okazało się, że przez 36 godzin czytał bez przerwy, nie śpiąc i nie jedząc, Stary Testament i teraz cały dygocze z przerażenia. Przeraziło go nie co innego, jak tylko sens, jaki o psyche narodu żydowskiego (czy o losach narodu żydowskiego?) wysnuł z lektury. Zapewniał, że nie mógłby siedzieć w domu, gdzie wyobraźnia malowała mu przed oczyma czytane obrazy.

Ślady takiego emocjonalnego podejścia do lektury obserwujemy także w niektórych książkach Wyspiańskiego, gdzie na marginesie wypisywał komentarze czy znaki zapytania. Charakterystyczną cechą osobowości Wyspiańskiego, często opisywaną przez autorów wspomnień była potrzeba poprawiania wszystkiego, z czym się stykał. Przykładem jest tu Sprawozdanie o sposobie czyszczenia miast (Kraków 1904) było całe upstrzone niebieskimi i czerwonymi znaczkami, którymi Wyspiański prostował uchybienia stylistyczne autora broszury.

Lubił też uzupełniać tekst istotnymi wg niego informacjami i tak w Encyklopedji staropolskiej ilustrowanej Zygmunta Glogera (Warszawa 1901) pod ilustracją przedstawiającą świetlicę w dworze jeżowskim napisał „rysował Stanisław Wyspiański”

Najbardziej charakterystyczny ślad kontaktów Wyspiańskiego z książką stanowi jednak wyrywane z nich kartki. W zachowanych książkach z jego biblioteki w 33 brak pojedynczych stron lub większych partii tekstu, a z czterech zostały wydarte ilustracje. Ponadto w Muzeum Wyspiańskiego przechowywane są luźne strony, ilustracje i tablice przedstawiające dzieła sztuki, wyrwane z różnych publikacji.

Adam Bochniak. relacjonując wspomnienia Juliana Pagaczewskiego, tak pisał:

Odkrył Pagaczewski w kościele Reformatów w Krakowie gotycką figurkę z kości słoniowej, przedstawiającą Matkę Boską z Dzieciątkiem. Opracowując ten cenny zabytek rzeźby francuskiej z przełomu wieku XIV i XV odczuwał niedostatek materiału porównawczego. Gdy się o tym Wyspiański dowiedział, przyniósł mu powycinane z będącego jego własnością pięknego Katalogu Muzeum Trocadero w Paryżu reprodukcje rzeźbionych Madonn z wieku XVI. Na uwagę Pagaczewskiego, że zniszczył sobie cenne wydawnictwo, Wyspiański odpowiedział, że książka wtedy spełnia swoje zadanie, gdy komuś jest przydatna, godzi się zatem nawet powycinać z niej to, co w danej chwili może być potrzebne.

W księgozbiorze są także tomy z częściowo lub całkowicie nie rozciętymi kartkami. Stanowią one ok ¼ wszystkich zachowanych książek. W niektórych z nich zachowały się ślady lektury w postaci zakreśleń, podkreśleń czy notatek na marginesach. W kilku książkach strony rozcięte są tylko w tych rozdziałach, których tytuły podkreślone są w spisie treści i rozdziały te były czytane o czym świadczą występujące podkreślenia.

Wyspiański jako czytelnik nie mieścił się w żadnych schematach, traktował swoją bibliotekę w pełni tego słowa znaczeniu użytkowo. Widoczne jest to także w wyglądzie zewnętrznym książek: nie oprawione, rozlatujące się, świadczą tym, że nie dbano o nie nawet w minimalnym stopniu.

 

Księgozbiór w Muzeum Narodowym

Kilkaset tomów tworzących bibliotekę Wyspiańskiego wyceniono na sumę 761,66 koron i ostatecznie 2 czerwca 1910 roku księgozbiór i cztery półki biblioteczne przewieziono do Muzeum Narodowego. Księga inwentarzowa, do której między 1910 a 1915 rokiem został wpisany księgozbiór, wymienia 486 pozycji.

Faktycznie księgozbiór liczy 407 tytułów w 615 woluminach. Ponadto zachowało się trochę luźnych kartek, ilustracji i okładek z książek.

 

Bibliografia

  1. Gruca A., Księgozbiór Stanisława Wyspiańskiego, Kraków 1989
  2. Skierkowska E., Wyspiański – artysta książki, Wrocław 1970

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *